تبليغاتX
UFC Iran یو اف سی ایران قفسی خونین - در مورد استان همدان

UFC Iran یو اف سی ایران قفسی خونین

استاد علی دهقانی شیوا بنیانگذار یو اف سی UFC و ای اف سی AFC و واله تودو MMA Valetudoدر ایران

 
  »  جاذبه هاي تاريخي

 

آرامگاه بوعلي

طرح ونقشه گنبد آرامگاه با توجه به سبك معماري قرني كه حكيم در آن مي زيسته واز روي قديميترين بناي تاريخ دار عصر اسلام در ايران يعني بناي معظم گند قابوس كه يكي از شاهكارهاي معماري به شمار مي رود اقتباس شده است .

اما به جاي ده ترك در اينجا دوازده ترك منظور شده وبيانگر دوازده رشته علوم ودانشهاي عصر ابن سينا ست كه اين دانشمند بزرگ در آنها تبحر داشته است .

 

 

 

 

آرامگاه باباطاهر

 بناي اصلي آرامگاه در مربعي به ابعاد 10در 10 است كه از مجموعه منشورهايي تشكيل شده كه داراي مدخلهاي ورودي ومنفذهاي نوراست وباكلافهاي بتوني داخلي استحكام ودوام آن كاملاً تامين شده است .پي سازي آن از سنگ وآهك وداراي عايق كاري است واستخوانبندي آن از آجرو كلاف كشيهاي بتوني در گردشهاي منشورهاست .

 

 برج قربان

اين بناي تاريخي در محله زنديها ودر نزديكي دبيرستان ابن سينا قرارگرفته واز قرارمعلوم مدفن شيخ الاسلام حسن بن عطار حافظ ابوالعلاء وجمعي از امراء‌ سلجوقي است كه در قرن هفتم وهشتم هجري به طرز ساده وبي پيرايه اي ساخته شده است. بنا از يك برج دوازده ضلعي آجري با گنبدي هرمي شكل دوازده ترك آجري تشكيل شده است.

 

 

 

 

 

گنبد علويان

اين بنا از لحاظ هنر گچبري وآجركاري از آثار ارزشمند وكم نظير سده هاي مياني دوره اسلامي (قرن 6و7) وهيئت ظاهري آن شبيه گنبد سرخ مراغه كه داراي تاريخ ساخت " 542 هجري قمري است ونيز ابعاد داخلي (8در 8متر) وتزئينات غني ومتراكم ودرعين حال رمزآلود وچشم نواز درون بنا در مقام قياس مشابه " گنبد حيدريهقزوين است كه از ابنيه ساخته شده ودر اوايل قرن 6هجري قمري محسوب ميگردد.

 

 

بقعه استر ومرد خاي

از جمله يادمانهاي مذهبي بجاي مانده از قوم كليمي درهمدان بقعه آرامگاه استر ومردخاي مي باشد،اين مكان همه ساله پذيراي زائرين كليمي وبازديد كنندگان زيادي از نقاط مختلف ايران وجهان است وزائرين كليمي در ايامي ويژه مراسم مذهبي خويش را در اين مكان اجرا مي كنند.

 

 

 

 
  »  جاذبه هاي تفريحي

 مجتمع تفريحي استخر عباس آباد

استخر عباس آباد بر فراز تپه عباس آباد، انتهاي خيابان مهديه و مشرف به ميدان قائم قرار دارد که امروزه تفرجگاهي براي عموم مردم و مسافران و گردشگران است. تاسيسات تفريحي، اسکان موقت، رستوران شيشه اي روي آب، زمين اسکيت، آبشار و آبنما و مسجد و همچنين چشم انداز زيباي مشرف به شهر همدان، از مهمترين ويژگيهاي اين تفرجگاه است.

  »  جاذبه هاي مذهبي و زيارتي

 مسجدجامع همدان

مسجد جامع همدان به فاصله كمي از ميدان مركزي شهر به قسمت غربي خيابان اكباتان ودر محدوده راسته بازار هاي شهر قراردارد اين مسجد از بناهاي دوره قاجاريه است وتاريخ شروع ساخت آن در قطار بندي جلوي ايوان بزرگ سال 1253 است مسجد داراي چند در ورودي مي باشد كه عبارتنداز :ورودي نوساز خيابان اكباتان ، ورودي قديمي بادالان هشتي مقرنس كاري شده ودر ضلع غربي صحن بناي مسجد داراي پلان مربع مستطيل شكل وچهار ايواني مرتفع با رسمي بندي جلوي آن از آجر وكاشي معلقي ساده است كه با كاشي لبه فيروزه رنگ نام الله به همراه نام پنچ تن نوشته شده است .شبستان اصلي مسجد داراي 55ستون 5در 11 رديف مي باشد

 

گنبد آجري بزرگ مسجد كه برروي اين شبستان زده شده است ودر قسمت زير حاشيه داراي كتيبه هايي از خشت كاشي زرد است كه سوره جمعه وآيه (( انما يعمر مساجد الله وآيه من المتهدين وآيه الكرسي)) به خط ثلث برآن نوشته شده است .اين بنا در تاريخ 26/3/1375 به شماره 1733 به ثبت فهرست اثار تاريخي رسيده است .

 

 

 
  »  جاذبه هاي طبيعي

آبشار گنجنامه

اين آبشار در کنار کتيبه هاي گنجنامه باعث ايجاد فضايي با طراوت براي گردشگران شده است و در پنج کيلومتري جنوب غربي همدان در انتهاي دره سرسبز و مصفاي عباس آباد قرار گرفته است.

     

قله هاي كوهستان الوند:

رشته كوه الوند،يكي از ويژگيهاي طبيعي وجذاب استان همدان مي باشد،كه در جنوب شهر همدان وشمال شهر تويسركان قرارگرفته است.الوند،بلندترين قله آن ،با ارتفاع 3574 متر از سطح دريا،حدطبيعي بين اين دوشهر مي باشد.جهت اين كوهستان از شمال غربي به جنوب شرقي كشيده شده واستان همدان را به دو نيمه شمالي وجنوبي تقسيم مي كند.اين كوهستان ،با دره هاي وعميق وسرسبز، چشمه سارها ،چمن زارها ،قله ها وپوشش گياهي و... ميعاد گاه هزاران انسان شيفته طبيعت مي باشد.

 

 

 

 
 
مروری بر تاریخچه وجاذبه های فرهنگی تاریخی شهر همدان
اوضاع طبیعی واقلیمی استان همدان بستر مناسبی جهت فعالیتهای کشاورزی ودامداری است وهمین امر موجب شده است از قدیمیترین ازمنه این منطقه محل استقرار ونشو ونمای تمدنهای باستانی باشد .وجود بیش از 660 تپه باستانی که آثار فعالیتهای انسانی رار دوره های مختلف تا زمان حاضر در دل خود بیادگار نگاه داته اند دلیلی براثبات این مدعاست نتیج کاوشهای باستان شناسی در تپه گیان نهاوندنشان میدهد مردم این دیار در6هزارسال پیش ,از فرهنگ وتمدن نسبتاً پیش رفته ای برخوردار بوده اند .همچنین قدیمیترین متون سنگ نوشته های آشوریان بین النهرین ازشهرهمدان با عنوان " شهرکاسیان" نام برده است واین امر پیشینه ی مدنیت مرکز این استان را به چهار هزار سال پیش می رساند.
مهاجرتهای اقوام آریائی نژاد ماد ازحدود3500 سال پیش به منطقه غرب ایران ومحدوده فعلی استان همدان واختلاط وسلوک آنان با اقوام مستقر در منطقه به تدریج منجر به شکل گیری نخستین حکومت فراگیربه مرکزیت هگمتانه (همدان) در فلات قاره ایران گشت واین حکومت در 650 قبلاز میلاد در اوج اقتدار خود ضمن غلبه بربزرگترین قدرت سیاسی ونظامی آن عصر یعنی دولت آشور قلمرو خود اراز شرق به آسیای میانه ودرغرب به قلب آسیای صغیر بسط داد. بر اساس نوشته های هرودوت ورخ یونانی بدستور دیااکو نخستین پادشاه ماددرهگمتانه (همدان) پایتخت آنان استحکامات عظیمی شامل قلاع تودرتوو قصرهای سلطنتی برپا گشت. اکثریت محققین علوم تاریخ وباستان شناسی را عقیده بر این است که تپه امروزی هگمتانه در دل شهر همدان برجای مانده بقایای همین تاسیسات میباشد. این تپه طی چندین سال اخیر مورد کاوشهای باستانشناسی قرارگرفته وکارگاههای کاوش واشیا ﺀ بدست آمده در معرض دید علاقمندان قراردارد.همچنین انجام حفاریهای باستان شناسی در تپه های گودین نزدیک کنگاور ونوشیجان در ملایر گوشه هائی از فرهنگ وتمدن اقوام ماد رادراین زمان برماآشکار ساخته که از جمله آنها می توان به نخستین اشکال خط ونگارش وسکه های اولیه ومظاهر فرهنگ دینی ومعماری ایرانی اشاره نمود.از دوره هخامنشیان علاوه بر سنگ نبشته های میخی گنجنامه همدان تعداد قابل توجهی اشیا ﺀ زرین وسیمین ونیز بقایای کاخهای سنگی بیادگار مانده است که علاقمندان میتوانند ازآنها در موزه ملی کشور وموزه تپه هگمتانه بازدید کنند از دوره های سلوکی واشکانی در همدان مجسمه شیر سنگی وگورستان پارتی ودر نهاوند نشانه هائی از یک معبد برجای است.
 شهرهمدان دردوره ساسانی یکی از ضرابخانه های این حکومت بوده وسکه های متعددی از این دوره دردست می باشد.شهرنهاوند نیز در این زمان دارای اهمیت ویژه ای بود ودژ مستحکمی در آن قرارداشت ویکی از مراکز ایالات اسپهبد نشین هفتگانه این دوره بود.اعراب در یورش به ایران فتح نهاوند رافتح الفتوح نامیدند وگشودن همدان را به سال 645 میلادی پس از فتح نهاوند بزرگترین پیروزی خود برساسانیان شمرده اند. از آثار این دوره می توان به غار قلعه جوق درفامنین وبقایای قلعه ای در همان محل اشاره کرد. نفوذ وگسترش اسلام درایران تغییرات وتکامل شگرفی رابرپایه تعالیم اسلام واصول هنرها ومعماری قدیمی کشور سبب شد. ازاین دوره 1400 ساله در نقاط مختلف استان یادمانهای متعددی برجای مانده که اهم آنها عبارتند از:بنای بسیار زیبا وارزشمند گنبد علویان از دوره سلجوقی – برج قربان – بقعه استر ومردخای – بقعه خضر از قرون 7تا9 هجری درهمدان امامزده ازناو از دوره سلجوقی در فامنین – امامزاده هود واظهر دررزن وبقعه حبقوق نبی در تویسرکان از قرن هشتم –امامزاده یحیی – امامزاده حسین وامامزاده اسماعیل د رهمدان ونیز کاروانسرای فرسفج ومدرسه علوم دینی شیخ علیخان زنگنه در تویسرکان – آب انبار وسنگ نبشته ای معروف به کتیبه آقاجان بلاغی مربوط به بنای یک سد در اسدآباد – یخچال میرفتاح در ملایر وحمام حاج آقا تراب در نهاوند ونیز تعدادی پل شامل پل شکسته (خسروآباد)در اسدآباد- پل کوریجان وآبشینه در همدان پل جهان آباد در فامنین – پل فرسفج ومجموعه بازار در تویسرکان وپل زرامین در نهاوند جملگی از دوره صفوی وبازار,مسجد جامع ومیدان امام همدان وبازارملایر ازابنیه مهم بعداز دوره صفوی.
 درخاتمه شایان ذکر میداند همدان از دیر باز مهد پرورش مردان بزرگی د رزمینه علم وهنر – عرفان – دین وسیاست بوده است که ا زجمله این مشاهیر میتوان به فیلسوف عالیقدر جهان اسلام ابوعلی سینا- شاعر وارسته وعارف بزرگ باباطاهر- عارف دلسوخته وحق طلب عین القضاه همدانی ونیز مردان علم وسیاست نظیر,خواجه رشید الدین فضل اله همدانی وزیر مشهور ایلخانیان مغول وهمچنین ادبا وشعرای گرانقدری چون میرزاده عشقی- مفتون همدانی وعارف وهمچنین مردان دین وسیاست چون سید جمال الدین اسدآبادی اشاره نمود. بدین لحاظ عاشقان وشیفتگان مظاهر فرهنگ وتمدن ایران واسلام می توانند علاوه بر آثار وابنیه تاریخی استان از بناهای یادبودی که برای برخی از این بزرگان برپا شده نظیر آرامگاه بوعلی وباباطاهر نیز بازدید نمایند. گذشته از آثار تاریخی استان همدان از لحاظ طبیعی نیز دارای جاذبه های خاصی است که از جمله آنها می توان به غار بی نظیر وبسیار زیبای علیصدر در شهرستان کبودرآهنگ – گردشگاههای گنجنامه وعباس آباد در همدان – پارک زیبای ملایر- سراب گیان نهاوند وییلاقات خوش آب وهوای شهرستان اسدآباد اشاره نمود. وجود مجموعه جالب وبی بدیل جاذبه های فرهنگی – تاریخی وطبیعی وارتباطات سهل این استان با مرکز کشور ونیز آب وهوای خنک آن در فصل بهار وتابستان استان همدان را به عنوان یکی از مهمترین قطبهای گردشگری مطرح نموده ودرسال جاری این استان بلحاظ جذب گردشگر در کشور توانست رتبه چهارم را احراز نماید همچنین درراستای برنامه ملی توسعه گردشگری کشور شهرهمدان به عنوان منطقه مدل گردشگری انتخاب گردیده است که انشا ﺀ الله بااجرای این برنامه شهرهمدان واین استان جایگاه واقعی خودرا در کشور وجهان خواهدیافت وخواهد توانست با بدل شدن به یک قطب اساسی گردشگری به شکوفائی اقتصادی کشور نیز کمک شایانی بنماید.
اوضاع طبیعی واقلیمی استان همدان بستر مناسبی جهت فعالیتهای کشاورزی ودامداری است وهمین امر موجب شده است از قدیمیترین ازمنه این منطقه محل استقرار ونشو ونمای تمدنهای باستانی باشد .وجود بیش از 660 تپه باستانی که آثار فعالیتهای انسانی رار دوره های مختلف تا زمان حاضر در دل خود بیادگار نگاه داته اند دلیلی براثبات این مدعاست نتیج کاوشهای باستان شناسی در تپه گیان نهاوندنشان میدهد مردم این دیار در6هزارسال پیش ,از فرهنگ وتمدن نسبتاً پیش رفته ای برخوردار بوده اند .همچنین قدیمیترین متون سنگ نوشته های آشوریان بین النهرین ازشهرهمدان با عنوان " شهرکاسیان" نام برده است واین امر پیشینه ی مدنیت مرکز این استان را به چهار هزار سال پیش می رساند.
مهاجرتهای اقوام آریائی نژاد ماد ازحدود3500 سال پیش به منطقه غرب ایران ومحدوده فعلی استان همدان واختلاط وسلوک آنان با اقوام مستقر در منطقه به تدریج منجر به شکل گیری نخستین حکومت فراگیربه مرکزیت هگمتانه (همدان) در فلات قاره ایران گشت واین حکومت در 650 قبلاز میلاد در اوج اقتدار خود ضمن غلبه بربزرگترین قدرت سیاسی ونظامی آن عصر یعنی دولت آشور قلمرو خود اراز شرق به آسیای میانه ودرغرب به قلب آسیای صغیر بسط داد. بر اساس نوشته های هرودوت ورخ یونانی بدستور دیااکو نخستین پادشاه ماددرهگمتانه (همدان) پایتخت آنان استحکامات عظیمی شامل قلاع تودرتوو قصرهای سلطنتی برپا گشت. اکثریت محققین علوم تاریخ وباستان شناسی را عقیده بر این است که تپه امروزی هگمتانه در دل شهر همدان برجای مانده بقایای همین تاسیسات میباشد. این تپه طی چندین سال اخیر مورد کاوشهای باستانشناسی قرارگرفته وکارگاههای کاوش واشیا ﺀ بدست آمده در معرض دید علاقمندان قراردارد.همچنین انجام حفاریهای باستان شناسی در تپه های گودین نزدیک کنگاور ونوشیجان در ملایر گوشه هائی از فرهنگ وتمدن اقوام ماد رادراین زمان برماآشکار ساخته که از جمله آنها می توان به نخستین اشکال خط ونگارش وسکه های اولیه ومظاهر فرهنگ دینی ومعماری ایرانی اشاره نمود.از دوره هخامنشیان علاوه بر سنگ نبشته های میخی گنجنامه همدان تعداد قابل توجهی اشیا ﺀ زرین وسیمین ونیز بقایای کاخهای سنگی بیادگار مانده است که علاقمندان میتوانند ازآنها در موزه ملی کشور وموزه تپه هگمتانه بازدید کنند از دوره های سلوکی واشکانی در همدان مجسمه شیر سنگی وگورستان پارتی ودر نهاوند نشانه هائی از یک معبد برجای است.
 شهرهمدان دردوره ساسانی یکی از ضرابخانه های این حکومت بوده وسکه های متعددی از این دوره دردست می باشد.شهرنهاوند نیز در این زمان دارای اهمیت ویژه ای بود ودژ مستحکمی در آن قرارداشت ویکی از مراکز ایالات اسپهبد نشین هفتگانه این دوره بود.اعراب در یورش به ایران فتح نهاوند رافتح الفتوح نامیدند وگشودن همدان را به سال 645 میلادی پس از فتح نهاوند بزرگترین پیروزی خود برساسانیان شمرده اند. از آثار این دوره می توان به غار قلعه جوق درفامنین وبقایای قلعه ای در همان محل اشاره کرد. نفوذ وگسترش اسلام درایران تغییرات وتکامل شگرفی رابرپایه تعالیم اسلام واصول هنرها ومعماری قدیمی کشور سبب شد. ازاین دوره 1400 ساله در نقاط مختلف استان یادمانهای متعددی برجای مانده که اهم آنها عبارتند از:بنای بسیار زیبا وارزشمند گنبد علویان از دوره سلجوقی – برج قربان – بقعه استر ومردخای – بقعه خضر از قرون 7تا9 هجری درهمدان امامزده ازناو از دوره سلجوقی در فامنین – امامزاده هود واظهر دررزن وبقعه حبقوق نبی در تویسرکان از قرن هشتم –امامزاده یحیی – امامزاده حسین وامامزاده اسماعیل د رهمدان ونیز کاروانسرای فرسفج ومدرسه علوم دینی شیخ علیخان زنگنه در تویسرکان – آب انبار وسنگ نبشته ای معروف به کتیبه آقاجان بلاغی مربوط به بنای یک سد در اسدآباد – یخچال میرفتاح در ملایر وحمام حاج آقا تراب در نهاوند ونیز تعدادی پل شامل پل شکسته (خسروآباد)در اسدآباد- پل کوریجان وآبشینه در همدان پل جهان آباد در فامنین – پل فرسفج ومجموعه بازار در تویسرکان وپل زرامین در نهاوند جملگی از دوره صفوی وبازار,مسجد جامع ومیدان امام همدان وبازارملایر ازابنیه مهم بعداز دوره صفوی.
 درخاتمه شایان ذکر میداند همدان از دیر باز مهد پرورش مردان بزرگی د رزمینه علم وهنر – عرفان – دین وسیاست بوده است که ا زجمله این مشاهیر میتوان به فیلسوف عالیقدر جهان اسلام ابوعلی سینا- شاعر وارسته وعارف بزرگ باباطاهر- عارف دلسوخته وحق طلب عین القضاه همدانی ونیز مردان علم وسیاست نظیر,خواجه رشید الدین فضل اله همدانی وزیر مشهور ایلخانیان مغول وهمچنین ادبا وشعرای گرانقدری چون میرزاده عشقی- مفتون همدانی وعارف وهمچنین مردان دین وسیاست چون سید جمال الدین اسدآبادی اشاره نمود. بدین لحاظ عاشقان وشیفتگان مظاهر فرهنگ وتمدن ایران واسلام می توانند علاوه بر آثار وابنیه تاریخی استان از بناهای یادبودی که برای برخی از این بزرگان برپا شده نظیر آرامگاه بوعلی وباباطاهر نیز بازدید نمایند. گذشته از آثار تاریخی استان همدان از لحاظ طبیعی نیز دارای جاذبه های خاصی است که از جمله آنها می توان به غار بی نظیر وبسیار زیبای علیصدر در شهرستان کبودرآهنگ – گردشگاههای گنجنامه وعباس آباد در همدان – پارک زیبای ملایر- سراب گیان نهاوند وییلاقات خوش آب وهوای شهرستان اسدآباد اشاره نمود. وجود مجموعه جالب وبی بدیل جاذبه های فرهنگی – تاریخی وطبیعی وارتباطات سهل این استان با مرکز کشور ونیز آب وهوای خنک آن در فصل بهار وتابستان استان همدان را به عنوان یکی از مهمترین قطبهای گردشگری مطرح نموده ودرسال جاری این استان بلحاظ جذب گردشگر در کشور توانست رتبه چهارم را احراز نماید همچنین درراستای برنامه ملی توسعه گردشگری کشور شهرهمدان به عنوان منطقه مدل گردشگری انتخاب گردیده است که انشا ﺀ الله بااجرای این برنامه شهرهمدان واین استان جایگاه واقعی خودرا در کشور وجهان خواهدیافت وخواهد توانست با بدل شدن به یک قطب اساسی گردشگری به شکوفائی اقتصادی کشور نیز کمک شایانی بنماید.
صنایع دستی
در استان همدان صنایع دستی بیش از صنایع ماشینی گسترش دارد واهمیت آن از قدیم بارز بوده است .هرچند که استعمارگران سعی داشته اند که با ورود صنایع ماشینی مشابه در کشورهای جهان سوم از توسعه این صنایع جلوگیری ووابستگیها را بیشتر کنند .مهمترین صنایع دستی استان قالی بافی ، سفالگری ، گیوه بافی ، کفش دوزی ، پوستین دوزی ودباغی است .قالی بافی همدان در سطح ایران مشهور است وقالیهای ریز بافت آن به خارج صادر می شود .انواع ظروف وابزار سفالی تهیه شده ،علاوه بر توزیع در استان به خارج از منطقه صادر می شود
 
 

مکان‌ها و آثار باستانی مذهبی [ویرایش]

در همدان تعدادی مساجد قدیمی و با قدمت بیش از چند سد سال بر جای مانده‌است که مسجد جامع همدان، مسجد میرزا تقی و مسجد میرزا تقی از شهرت بیشتری برخوردار هستند.[۱۳۰]

همدان در ردیف نخستین شهرهایی است که علویان از طبرستان به آنجا هجرت کردند و در آن زندگی کردند. شهر همدان قرن‌ها یعنی از ورود ابوالقاسم بطحایی علوی تا حملهٔ مغول یکی از پایگاه‌های بزرگ علویان بوده‌است. به همین سبب قبرهای برخی از فرزندان و نوادگان ائمه‌اطهار که در همدان منزل نمودند، هم اکنون به صورت امامزاده و زیارتگاه در شهر برجای مانده‌است که از جمله می‌توان به امامزاده عبدالله، امامزاده کوه، امامزاده حسین، امامزاده اهل ابن علی، امامزاده اسماعیل امامزاده هادی، امامزاده یحیی، امامزاده عیسی‌بن‌احمد و امامزاده خضر اشاره کرد.[۱۳۱]

سقاخانهٔ حضرت ابوالفضل، سقاخانهٔ آقاجانی‌بیگ سقاخانه‌های معروف همدان هستند.[۱۳۲]

مراکز اقامتی [ویرایش]

از هتل‌های شهر همدان می‌توان از: هتل پارسیان آزادی (بلوار ارم)، هتل بوعلی (خیابان بوعلی)، هتل باباطاهر (میدان باباطاهر)، هتل یاس (میدان امام همدان)، هتل هگمتانه (بلوار شهید رجایی)،[۱۳۳] هتل مرمر (چهارراه شریعتی)، هتل آریان (خیابان تختی)، هتل پارسیان ارم (بلوار ارم) و هتل آپارتمان خاتم (میدان فلسطین) نام برد.[۱۳۴]

ره‌آوردها [ویرایش]

ظرف‌های سفالین هنرمندان لالجین یکی از محبوب‌ترین ره‌آورده‌های همدان است، هر چند که مرکز سفال استان همدان در لالجین است اما در حاشیه میدان باباطاهر نیز سفال عرضه می‌شود، و می‌توان سفال سوغاتی را از این مراکز فروش نیز تهیه کرد.[۷۲]

انگشت‌پیچ، سیر، انگور، آلو، آلبالو، شیرهٔ انگور، قیسی، مویز، کشمش تیزابی، لواشک، تخمه آفتابگردان، کماج، حلوازرده، گردو، باسلق، شیرمال، خیارشور، گیاهان دارویی، عسل، گیوه، فرش و چرم[۱۳۵]

سوغاتی‌های خوراکی همدان